प्रहरीको शक्तिभन्दा नागरिकको विश्वास ठूलो : आईजीपी कार्की

काठमाडौं । नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक (आईजीपी) दानबहादुर कार्कीले प्रहरीको वास्तविक शक्ति वर्दी र कानुनी अधिकारमा मात्र सीमित नभई नागरिकको विश्वास, भरोसा र सम्मानमा समेत निर्भर रहने बताउनुभएको छ।

प्रहरी निरीक्षक आधारभूत तालिमको १८४औँ समूहको दीक्षान्त समारोहलाई सम्बोधन गर्दै आईजीपी कार्कीले प्रहरी संगठनलाई प्रविधिमैत्री, पारदर्शी, व्यावसायिक तथा नागरिकप्रति उत्तरदायी बनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभएको हो।
उहाँको सन्देशले प्रहरीको अधिकार प्रयोग, व्यावसायिक आचरण, निष्पक्ष कार्यसम्पादन र नागरिकसँगको सम्बन्धलाई संगठनको विश्वसनीयतासँग जोडेको छ। प्रहरीको जिम्मेवारी अपराध नियन्त्रण र अभियुक्त पक्राउमा मात्र सीमित नभई नागरिकलाई न्याय, सुरक्षा र सम्मानको अनुभूति दिलाउनु पनि रहेको उहाँको भनाइको मूल मर्म छ।

अधिकारको प्रयोगमा निष्पक्षता र जवाफदेहिता आवश्यक
प्रहरीसँग कानुन कार्यान्वयन गर्ने अधिकार हुन्छ। तर उक्त अधिकारको प्रयोग निष्पक्ष, पारदर्शी र जिम्मेवार ढङ्गले हुन नसके नागरिकको विश्वास कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले व्यक्तिगत आग्रह, बाह्य प्रभाव र अनुचित दबाबबाट मुक्त भई कानुनअनुसार कार्यसम्पादन गर्नुपर्नेमा आईजीपी कार्कीले जोड दिनुभएको छ।
प्रहरीको विश्वसनीयता निर्णयमा मात्र नभई निर्णय प्रक्रियाको निष्पक्षता, अनुसन्धानको पारदर्शिता र सेवाग्राहीसँग गरिने व्यवहारमा समेत निर्भर रहने विषय महत्त्वपूर्ण छ। उजुरीको निष्पक्ष सुनुवाइ, पीडितप्रतिको सम्मान तथा गल्ती गर्ने प्रहरी कर्मचारीलाई जवाफदेही बनाउने अभ्यासले नागरिकको विश्वास अभिवृद्धि गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

प्रविधिमैत्री प्रहरी र मानवअधिकारको संरक्षण
साइबर तथा डिजिटल अपराध, अन्तरदेशीय अपराध र विपद् व्यवस्थापनजस्ता चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न प्रहरीको कार्यशैली समयानुकूल बनाउनुपर्ने आवश्यकता पनि औँल्याइएको छ।
आधुनिक प्रविधि तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोगमार्फत अपराध अनुसन्धान, सूचना विश्लेषण र सुरक्षा व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन सकिने भए पनि यसको प्रयोग कानुनी मापदण्ड, व्यावसायिक विवेक र मानवअधिकारको संरक्षणअनुरूप हुनुपर्ने देखिन्छ।
प्रविधिको विकाससँगै नागरिकको गोपनीयता, सूचनाको शुद्धता र मौलिक अधिकारको संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्नु पनि आधुनिक प्रहरी संगठनको महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी हो।
संवेदनशील नागरिकप्रति सम्मानजनक व्यवहारमा जोड
आईजीपी कार्कीले महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिसँग सम्बन्धित घटनामा विशेष संवेदनशीलता अपनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभएको छ।
प्रहरी सेवामा पीडितको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्ने, गोपनीयता कायम गर्ने, सम्मानजनक व्यवहार गर्ने र आवश्यक संरक्षण उपलब्ध गराउने अभ्यास प्रभावकारी हुनुपर्छ। प्रहरी कार्यालयमा सेवा लिन पुग्ने प्रत्येक नागरिकले सहज, सुरक्षित र सम्मानजनक व्यवहारको अनुभूति गर्न पाउनु नागरिकमैत्री प्रहरी सेवाको आधार हो।

दीक्षान्तपछि सुरु हुन्छ जिम्मेवारीको वास्तविक परीक्षा
प्रहरी निरीक्षक आधारभूत तालिमको १८४औँ समूहका प्रशिक्षार्थीका लागि दीक्षान्त समारोह तालिम पूरा भएको औपचारिक अवसर मात्र नभई व्यावसायिक जिम्मेवारीको नयाँ अध्याय पनि हो।

कार्य क्षेत्रमा खटिएपछि उनीहरूले कानुनको कार्यान्वयनसँगै निष्पक्षता, अनुशासन, मानवअधिकारको सम्मान र नागरिकप्रतिको उत्तरदायित्वलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्नेछ।
आईजीपी कार्कीको सन्देशको मूल सार स्पष्ट छ—प्रहरीको गरिमा अधिकारको प्रदर्शनमा होइन, त्यसको न्यायोचित प्रयोगमा स्थापित हुन्छ। नागरिकको विश्वास जित्न प्रहरी कर्मचारीको दैनिक कार्यशैली, अनुसन्धानको निष्पक्षता, उजुरीको सुनुवाइ र सेवाग्राहीसँगको व्यवहारमा सुधार आवश्यक हुन्छ।
प्रहरीलाई नागरिकको सहयोगी र भरोसायोग्य संस्था बनाउन नेतृत्वको प्रतिबद्धतासँगै प्रभावकारी अनुगमन, पारदर्शी कार्यसम्पादन र जवाफदेहिताको सुनिश्चितता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। वर्दीले दिएको अधिकारको सार्थकता त्यतिबेला स्थापित हुन्छ, जतिबेला नागरिकले प्रहरीबाट न्याय, सुरक्षा र सम्मानको अनुभूति गर्न सक्छन्।